Suối Khuông – Nơi dòng chảy văn hóa bắt đầu từ lòng đá vôi
Người Mường ở xã Thái Thịnh, Hòa Bình có câu: “Đất có lề, quê có thói, rượu có nguồn”. Nguồn ở đây chính là dòng suối Khuông. Trong tâm thức của người dân bản địa, suối Khuông không chỉ là dòng nước, mà là một “thực thể sống” chứng kiến bao thăng trầm của các thế hệ.
Dòng suối này bắt nguồn từ sâu trong các hang đá vôi, nơi nước được lọc qua hàng nghìn tầng đá, mang theo vị ngọt mát và sự thanh khiết tuyệt đối. Người Mường tin rằng, dòng nước này có “vía”. Chỉ khi dùng nước suối Khuông để đồ xôi, ủ men, rượu mới không bị hỏng, mới giữ được cái hồn của núi rừng. Nếu đi dọc theo dòng suối vào buổi sớm, bạn sẽ thấy những bóng áo ngắn, khăn choàng trắng của phụ nữ Mường đang gánh nước về nhà – một hình ảnh bình dị nhưng chứa đựng cả một nghi lễ tôn vinh nguồn sống.
Cuộc hành trình vào rừng sâu: “Đi tìm linh hồn của rượu”
Làm rượu men lá không bắt đầu từ gian bếp, mà bắt đầu từ những bước chân xuyên rừng. Người phụ nữ Mường, với đôi bàn tay chai sần nhưng vô cùng khéo léo, là những “phù thủy thảo mộc” thực thụ. Họ biết rõ gốc cây nào, phiến lá nào đang độ tinh túy nhất.
Để làm nên bánh men truyền thống, người ta phải gom đủ ít nhất 18 loại thảo dược quý. Đây không phải là sự ngẫu nhiên, mà là kinh nghiệm được đúc kết qua hàng nghìn năm sinh tồn giữa đại ngàn:
-
Cây Khung Cung & Bạch truật: Những loại rễ cây bám sâu vào lòng đất để hút sinh khí, giúp bồi bổ sức khỏe cho người uống.
-
Lá Bạc hà & Thảo quả: Tạo nên sự sảng khoái, đánh thức các giác quan và làm ấm cơ thể trong những đêm đông miền núi.
-
Vỏ Quế & Hoa Hồi: Mang lại sắc nâu nhạt tự nhiên và mùi hương nồng nàn đặc trưng của núi rừng.
-
Cam thảo: Vị ngọt “quân sư” giúp dung hòa tất cả các vị chát, đắng từ các loại lá rừng khác.
Quá trình hái lá cũng đầy tập tục. Người Mường thường đi hái lá vào những ngày nắng ráo, khi sương sớm vừa tan để lá không bị úng. Họ không bao giờ hái tận diệt, luôn để lại mầm xanh cho mùa sau – một triết lý bảo tồn thiên nhiên thầm lặng nhưng bền bỉ.
Nghệ thuật làm bánh men: Sự thành tâm trong từng nhịp chày
Lá rừng sau khi mang về được rửa sạch, băm nhỏ và phơi khô trong bóng râm (phơi âm can) để giữ nguyên dược tính. Sau đó, chúng được trộn với gạo nếp nương thơm lừng rồi giã chung trong những chiếc cối đá cổ.
Tiếng chày giã men chính là nhịp đập của bản làng. Mỗi nhịp chày xuống là một lời cầu nguyện cho mẻ rượu tới đây được thơm, được nồng, được say cái say của tình nghĩa. Sau khi giã nhuyễn, hỗn hợp được nặn thành những viên men tròn, trắng phau, rồi phủ lên trên một lớp lá chuối khô để “ủ ấm”.
Người Mường quan niệm, trong thời gian ủ men, gian bếp phải luôn sạch sẽ, yên tĩnh. Người lạ không được vào, người trong nhà không được nói lời nặng nhẹ. Sự thành tâm ấy chính là “gia vị” bí mật khiến rượu men lá Suối Khuông có vị khác biệt hoàn toàn với bất kỳ loại rượu nào khác.
Tập tục thưởng rượu – Từ lễ nghi đến đời sống thường nhật
Rượu men lá gắn liền với cuộc đời người Mường từ lúc sinh ra đến khi về với tổ tiên.
-
Trong lễ cưới: Đôi trai gái phải cùng nhau uống chung một chén rượu men lá để thề nguyện gắn bó, sắc son như vị đậm đà của rượu.
-
Trong ngày Tết: Bình rượu men lá đặt trang trọng giữa gian thờ. Đó là lời mời tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu, là cầu nối giữa cõi thực và cõi tâm linh.
-
Trong sinh hoạt cộng đồng: Người Mường có tục “uống rượu theo vòng”. Chén rượu truyền tay nhau từ người già đến người trẻ, không có sự phân biệt giàu nghèo, chỉ có sự sẻ chia. Khi chén rượu đi hết một vòng, mọi hiềm khích dường như tan biến, chỉ còn lại tiếng cười hào sảng vang vọng khắp nhà sàn.
Triết lý nhân sinh: Uống rượu để hiểu người, hiểu đời
Uống rượu men lá Suối Khuông không thể uống nhanh. Người sành rượu thường nhấp từng ngụm nhỏ, để cái lạnh của nước suối và cái ấm của thảo mộc lan tỏa khắp cơ thể.
Triết lý của người Mường rất đơn giản: Rượu là để vui, không phải để say mê mệt. Cái say của rượu men lá là cái say “sạch”. Nó khiến con người ta trở nên cởi mở hơn, bao dung hơn. Nếu bạn uống quá chén, bạn sẽ chìm vào giấc ngủ êm đềm như đứa trẻ, để rồi sáng mai tỉnh dậy, đầu óc minh mẫn, cơ thể nhẹ nhàng để tiếp tục lên rẫy, đi rừng. Đó là sự tử tế của thiên nhiên dành cho con người lao động.
Rượu Việt – Tiếp nối hành trình gìn giữ di sản 23 năm
Chứng kiến sự mai một của các bản làng nấu rượu thủ công trước sự xâm lấn của rượu hóa chất, Viet Wine đã đặt chân đến Suối Khuông với một niềm tin sắt đá: Di sản này không thể mất đi.
Trong suốt 23 năm qua, chúng tôi đã làm việc cùng những nghệ nhân Mường giỏi nhất. Rượu Việt không thay đổi công thức men lá, không can thiệp vào cách ủ chum sành truyền thống. Chúng tôi chỉ đưa vào đó sự hỗ trợ của kỹ thuật lọc khử hiện đại (như công nghệ lọc áp suất âm) để loại bỏ tối đa các độc tố như Methanol hay Aldehyde, giúp chén rượu men lá Suối Khuông đạt đến độ hoàn mỹ: Hương vị truyền thống – Chất lượng hiện đại.
Lời kết – Tiếng gọi từ đại ngàn
Dù bạn đang ở giữa phố thị ồn ào hay một nơi xa xôi nào đó, chén rượu men lá Suối Khuông sẽ luôn là nhịp cầu đưa bạn về với sự bình yên của núi rừng Hòa Bình. Đó là hương của đất, là vị của nước, là hơi ấm của lòng người Mường.
Bạn có tin rằng mỗi chén rượu đều mang trong mình một câu chuyện? Hãy cùng Rượu Việt gìn giữ những giá trị văn hóa này. Đừng quên chia sẻ kỷ niệm của bạn về những lần được thưởng thức rượu truyền thống tại các vùng miền Việt Nam ngay dưới đây nhé!