Hương vị quê nhà trong chén rượu nếp đầu xuân

Giữa tiết trời se lạnh, một chén rượu nếp quê êm dịu, ủ từ men lá truyền thống mang lại hơi ấm đoàn viên, cùng tìm lại ký ức mùa xuân xưa.

Trời vào xuân thường mang theo cái lạnh cùng lất phất mưa xuân. Trong cái rét mướt ấy, tôi lại nhớ quay quắt mùi khói bếp cay xè và hương thơm nồng nàn, ngòn ngọt tỏa ra từ nồi rượu đun củi của ông nội. Ngày ấy, không có những chai vang ngoại bóng bẩy. Bữa cơm tân niên của những gia đình chốn thôn quê chỉ vọn vẹn mâm cỗ cúng tổ tiên và một nậm rượu nếp quê trong vắt, sóng sánh như sương mai.

Chén rượu nhỏ nhưng chứa đựng cả một bầu trời ký ức, là lời tự tình mộc mạc của đất trời, của người nông dân một nắng hai sương gửi gắm vào từng hạt gạo.

Khói bếp nồng nàn và ký ức về nậm rượu nếp quê

Thế hệ chúng tôi lớn lên bên gốc đa, bến nước, sân đình, quen với hình ảnh các bà, các mẹ tất bật đồ xôi nếp mỗi dịp giáp Tết. Nấu rượu ngày xưa không phải là để kinh doanh, mà là để dùng trong những dịp trọng đại nhất: giỗ chạp, cưới hỏi và đặc biệt là đón Xuân.

Người già quê tôi thường bảo, rượu chưng cất cho ngày Tết phải được làm bằng cái tâm thanh tịnh nhất. Từ lúc chọn gạo, ngâm gạo cho đến khi vớt ra để nguội, mọi thao tác đều nhẹ nhàng, tỉ mỉ. Cái mùi nếp chín thơm lừng quyện với hơi sương mờ ảo của những buổi sáng mùa đông tạo nên một thứ “hương vị quê nhà” mà bất cứ đứa con xa xứ nào cũng rưng rưng khi nhớ về. Nhấp một ngụm rượu quê, người ta không vội nuốt ngay mà để cái cay xè nhè nhẹ chạm vào đầu lưỡi, rồi sau đó là cảm giác ngọt hậu lan tỏa, ấm nóng cả một lồng ngực.

Bí quyết ủ men lá truyền thống – Hồn cốt của vị ngọt hậu

Nếu hạt gạo là thể xác thì men chính là linh hồn của vò rượu. Trái ngược với các loại men công nghiệp sản xuất hàng loạt cho sản lượng cao nhưng vị rượu lại gắt và dễ gây đau đầu, những người nghệ nhân già nua nơi thôn dã vẫn kiên trì giữ lại công thức làm men lá truyền thống.

Để làm ra những bánh men lá chuẩn vị, người thợ phải lặn lội vào rừng sâu, tìm hái hàng chục loại thảo dược, rễ cây, lá thuốc như lá nhội, trầu không, vỏ quế… đem về rửa sạch, băm nhỏ, phơi khô rồi giã nhuyễn trộn cùng bột gạo. Quá trình ủ men phụ thuộc rất lớn vào kinh nghiệm và sự nhạy cảm của người làm. Chỉ cần thời tiết quá nóng hay quá lạnh, men sẽ “chết” hoặc bị chua.

Sự kỳ công ấy đã tạo ra một thứ hương vị độc bản. Rượu được lên men từ thảo mộc rừng núi không bao giờ có cái vị đắng chát hay sực nức mùi cồn. Thay vào đó, nó mang một mùi thơm thoang thoảng của cỏ cây, vị ngọt êm dịu trôi tuột xuống cổ họng, uống đến đâu biết đến đấy, êm ái vô cùng.

Giọt ngọc chưng cất từ rượu nếp cái hoa vàng và nếp nương

Để có một mẻ rượu ngon thiết đãi khách quý ngày xuân, nguyên liệu bắt buộc phải là loại gạo nếp hảo hạng. Dọc theo chiều dài đất nước, mỗi vùng quê lại có một thức quà riêng. Ở đồng bằng Bắc Bộ, rượu nếp cái hoa vàng được xem là cực phẩm. Hạt nếp cái hoa vàng tròn mẩy, khi nấu chín hạt xôi dẻo quẹo, bóng bẩy và thơm mùi lúa mới. Rượu chưng cất từ nếp cái hoa vàng có độ sánh nhẹ, để lại dư vị ngọt ngào khó phai.

Ngược lên rẻo cao Tây Bắc, người ta lại tự hào với rượu nếp nương. Những hạt nếp trồng trên núi đá vôi, tắm sương gió đất trời cho ra những giọt rượu mang hơi thở hoang dã, đậm đà, mạnh mẽ nhưng lại êm ru. Dù là loại nếp nào, qua bàn tay tần tảo của người nấu, tất cả đều hóa thành “giọt ngọc” quý giá, dâng lên ban thờ gia tiên với lòng thành kính sâu sắc.

Cách chọn rượu ngon ngày Tết cho mâm cỗ sum vầy

Ngày nay, giữa hằng hà sa số các loại đồ uống trên thị trường, làm thế nào để tìm lại được đúng hương vị nguyên bản xưa kia? Với những người trẻ đang muốn tìm hiểu văn hóa thưởng thức truyền thống, cách chọn rượu ngon thực ra không nằm ở mức giá đắt đỏ, mà nằm ở sự thấu hiểu.

1. Nhìn bằng mắt: Rượu nếp ngon khi rót ra chén thường có độ trong vắt, thỉnh thoảng có những tăm rượu bám quanh thành chén. Nếu lắc nhẹ nậm rượu, tăm rượu tan chậm thì đó là rượu được chưng cất chuẩn.

2. Ngửi bằng mũi: Rượu nấu từ men lá truyền thống sẽ có mùi thơm nhẹ của lúa nếp và hương thảo mộc, tuyệt đối không có mùi cồn công nghiệp xộc thẳng lên mũi gây khó chịu.

3. Nếm bằng vị giác: Hãy nhấp một ngụm nhỏ, giữ lại trong khoang miệng vài giây. Rượu chuẩn sẽ êm, không gây rát lưỡi, khi nuốt xuống để lại hậu vị ngọt thanh ở cuống họng.

Sự tương phản: Chén rượu êm đềm giữa những xô bồ đắng chát

Trong những buổi tiệc tùng hiện đại, người ta thường cụng ly liên tục bằng những thứ rượu công nghiệp nặng đô. Sự cay xè, đắng chát và cảm giác nôn nao, đau đầu vào sáng hôm sau khiến nhiều người dần nảy sinh tâm lý sợ hãi, e dè.

Nhưng với chén rượu nếp quê, câu chuyện lại hoàn toàn khác. Bữa cơm tất niên không phải là nơi để thách thức tửu lượng của nhau. Đêm giao thừa, mâm cỗ ấm cúng quây quần đủ các thế hệ. Ông nội móm mém nâng chén rượu nếp cái hoa vàng, khẽ nhấp một ngụm rồi kể cho đàn cháu nghe chuyện năm nảo năm nào. Cha tôi đỡ lấy nậm rượu, rót mời chú bác. Hương rượu bay lên quyện vào mùi nhang trầm ấm áp. Không ai ép ai, người ta chỉ uống để mượn cái hơi men lâng lâng ấy mà nói ra những lời chúc tụng chân tình nhất.

Sự êm đềm của chén rượu ủ men lá không chỉ là sự xoa dịu về mặt vị giác, mà còn là sự xoa dịu cho tâm hồn giữa một năm đầy rẫy những mỏi mệt, lo toan.

Văn hóa thưởng rượu truyền thống của người Việt xưa nay vốn dĩ rất thanh tao, chú trọng vào chữ “Tình” hơn là chữ “Say”. Xuân này, thay vì chạy theo những chai rượu ngoại đắt tiền, sao không thử tìm về một nậm rượu nếp quê mộc mạc? Để thế hệ trước được sống lại những ký ức hoa niên, và thế hệ trẻ hiểu thêm về hồn cốt quê hương qua từng giọt rượu ngọt lành.

(Cảnh báo: Sản phẩm dành cho người trên 18 tuổi. Hãy thưởng thức rượu có trách nhiệm và tuyệt đối không lái xe sau khi uống).

Góc chia sẻ: Nhắc đến rượu quê ngày Tết, hẳn ai cũng có những kỷ niệm khó quên bên gia đình. Mùi khói bếp, hơi ấm mâm cỗ Tất niên hay câu chuyện của ông bà… Ký ức ngày Tết của bạn gắn liền với hương vị nào? Hãy để lại bình luận phía dưới và chia sẻ câu chuyện của mình với chúng tôi nhé!